Off-grid met je camper: zo word je zelfvoorzienend

Zelfvoorzienend kamperen draait om drie systemen:

Stroom: je hebt een combinatie nodig van opwekking (zonnepanelen), opslag (accu's) en slim verbruik. Zonder walstroom moet alles van je eigen systeem komen.

Water: een voldoende grote verswatertank en de discipline om zuinig met water om te gaan. Plus een manier om bij te vullen.

Verwarming: in koude nachten heb je een verwarmingsbron nodig die onafhankelijk werkt. Diesel verwarming is het populairst voor off-grid.

Hoe goed je deze drie systemen dimensioneert, bepaalt hoeveel dagen je echt off-grid kunt staan.

Voor off-grid heb je meer capaciteit nodig dan voor campinggebruik. Reken met:

Zonnepanelen: 300-400Wp voor gemiddeld gebruik in Zuid-Europa. 400-600Wp voor Noord-Europa of in het tussenseizoen. In de winter in Noord-Europa zijn zonnepanelen alleen onvoldoende.

Accucapaciteit: minimaal 200Ah lithium (of 400Ah AGM, absorbent glass mat, een gesloten loodaccu). Dit geeft je 1-2 dagen buffer bij bewolkt weer.

Aanvulling: een B2B-lader (laden tijdens het rijden) is onmisbaar als back-up. Als je weinig rijdt, overweeg een kleine generator als noodoplossing.

Besparen: de beste manier om off-grid te gaan is minder verbruiken. LED-verlichting, een zuinige koelkast (compressor) en je laptop via 12V laden scheelt enorm.

Water is vaak de beperkende factor voor off-grid verblijf.

Hoe lang je vooruit kunt hangt volledig af van wat je meetelt. Doorgerekend met de watercalculator voor twee personen:

• Alleen drinken, koken, afwassen en tandenpoetsen: 24 liter per dag, dus 3,4 dagen op een tank van 80 liter en 5 dagen op 120 liter
• Met handen wassen en een spoeltoilet erbij: 50 liter per dag, en dan is diezelfde tank van 80 liter na anderhalve dag leeg
• Met elke dag binnen douchen: 90 liter per dag, en dan haal je nog geen etmaal

De sprong zit dus niet in de tankmaat maar in het douchen. Wie buiten doucht of het overslaat, verdubbelt zijn autonomie zonder een liter extra mee te nemen.

Tips om water te besparen:

• Gebruik een voetpomp of kraan met lage doorstroming
• Was af in een teil, niet onder stromend water
• Douche kort of gebruik een tuindouche met pompdruk
• Vang regenwater op voor afwas (niet voor drinken)

Water bijvullen: zoek naar openbare kranen, begraafplaatsen, sportparken of camper-serviceplaatsen. Er zijn apps (bijv. park4night) die vulpunten tonen.

Zonder walstroom heb je een onafhankelijke warmtebron nodig:

Dieselverwarming (bijv. Webasto, Eberspächer, of goedkopere Chinese alternatieven): verreweg het populairst. Verbruikt 0,1-0,3 liter diesel per uur en trekt 1-3A van je accu. Je kunt uren verwarmen op een paar liter diesel uit je rijtank.

Gasverwarming: werkt goed maar gasflessen zijn zwaar en opraken is vervelend op afgelegen plekken.

Houtkachel: romantisch maar onpraktisch als enige bron. Vereist veel bergruimte voor hout en een schoorsteenpijp.

Passief: goede isolatie is de basis. Een goed geïsoleerde camper verliest veel minder warmte, waardoor je minder hoeft te verwarmen. Investeer eerst in isolatie voordat je een grotere verwarming koopt.

Off-grid staan is niet zozeer een kwestie van veel zonnepanelen, als wel van weten hoeveel er per dag in gaat en hoeveel eruit.

Een gangbare dagelijkse behoefte in een zelfbouwcamper ziet er zo uit:

• Compressorkoelkast: 18 W gemiddeld over 12 uur draaitijd, samen 216 Wh
• Ledverlichting: 25 Wh
• Dakventilator: 25 W gedurende 6 uur, samen 150 Wh
• Waterpomp: 30 Wh
• Tanksensor die dag en nacht aanstaat: 24 Wh

Dat is bij elkaar ongeveer 450 Wh per dag. Werk je binnen op een laptop, dan komt daar rond de 230 Wh bij, want de omvormer kost je onderweg zo'n 15 procent. Draait de dieselverwarming ook nog acht uur, dan zit je op ruim 850 Wh per dag.

Zet daar je opbrengst naast. Een systeem van 400 Wp (wattpiek, het vermogen onder testomstandigheden) levert in de zomer ongeveer 1.600 Wh per dag, in het voorjaar 960 Wh, in de winter 480 Wh en op een grijze dag 320 Wh. Dat verschil van een factor vijf tussen juni en december is de reden dat een opstelling die in de zomer ruim voldoet, in november al na twee dagen leeg is.

Zonnepanelen bepalen hoeveel je per dag binnenkrijgt, de accu bepaalt hoeveel slechte dagen je kunt overbruggen. Dat zijn twee verschillende problemen, en ze vragen om twee verschillende maten.

Van de capaciteit op het etiket kun je niet alles gebruiken. Bij lithium reken je met 80 procent, bij loodaccu's met 50 procent, anders slijt de accu snel. Een accu van 200 Ah op 12 V bevat 2.400 Wh; daarvan is 1.920 Wh bruikbaar als hij lithium is en 1.200 Wh als hij van lood is.

Bij een verbruik van 450 Wh per dag betekent dat vier dagen zonder enige aanvulling met lithium, en tweeënhalve dag met lood. Verbruik je 850 Wh, dan is dat nog maar twee dagen respectievelijk anderhalve dag.

Dat is meteen de reden waarom lithium ondanks de aanschafprijs vaak goedkoper uitpakt: je hebt de helft minder capaciteit nodig voor dezelfde autonomie, en dat scheelt ook gewicht en ruimte.

Een lader tussen de startaccu en de woonaccu, ook wel B2B-lader (battery to battery, een lader tussen startaccu en huishoudaccu) genoemd, is in het donkere halfjaar je belangrijkste laadbron. Veel ombouwers zien hem als een extraatje en komen daar in november op terug.

Een B2B-lader van 30 A op 12 V levert ongeveer 360 W. Met het rendement van rond de 90 procent erbij krijg je in een uur rijden zo'n 320 Wh in de accu. Twee uur rijden levert dus meer op dan een hele winterdag met 400 Wp aan panelen op het dak.

Dat maakt de rekensom voor de winter anders dan voor de zomer. Sta je in december een week op dezelfde plek, dan red je het niet op zon. Rij je om de twee dagen een uur of twee, dan is het probleem grotendeels weg.

Let op de omvang van je dynamo: een lader van 50 A vraagt bij 12 V ruim 60 A aan de andere kant, en dat is voor een standaard dynamo naast alle andere verbruikers van het voertuig vaak te veel.

Techniek is maar de helft van off-grid. De andere helft is de vraag waar je die nacht neerzet, en die regels verschillen sterk.

In Nederland is vrij kamperen buiten een camping vrijwel overal verboden, met een paar aangewezen plekken als uitzondering. In Duitsland mag je op veel plaatsen één nacht staan om uit te rusten, maar niet kamperen: geen luifel, geen stoelen buiten. Scandinavië kent het allemansrecht met ruimere mogelijkheden. In Frankrijk, Spanje en Portugal loopt het per gemeente uiteen en is handhaving langs de kust doorgaans strenger.

Wat overal helpt:

• Kom laat aan en vertrek vroeg
• Zet niets buiten en laat geen afval achter
• Gebruik een toilet dat je zelf afvoert, geen struik
• Sta niet met vijf campers bij elkaar op dezelfde plek

De praktische reden om dit serieus te nemen is dat plekken sluiten zodra ze rommelig worden. Elke plek die je netjes achterlaat, kun je volgend jaar opnieuw gebruiken.