Energiebalans camper: hoeveel stroom heb je echt nodig?

Maak een lijst van alles wat stroom verbruikt in je camper. Noteer bij elk apparaat het wattage en hoeveel uur per dag je het gebruikt.

Typische verbruikers en hun dagverbruik:

• Compressorkoelkast: 30-45W, 24 uur (maar de compressor draait circa 30-50% van de tijd) = 200-500 Wh/dag
• LED-verlichting: 5-20W, 4-6 uur = 30-100 Wh/dag
• Telefoon laden: 10-15W, 2-3 uur = 25-45 Wh/dag
• Laptop: 40-65W, 3-5 uur = 120-325 Wh/dag
• Waterpomp: 30-60W, 0,5 uur = 15-30 Wh/dag
• Dieselkachel ventilator: 10-40W, 8-12 uur = 80-480 Wh/dag

De formule: Wh per dag = wattage maal effectieve draaitijd (inschakelduur). Een koelkast staat 24 uur aan, maar de compressor draait maar 8-12 uur. De inschakelduur is dan 33-50%.

Je energiebalans verschilt sterk per seizoen. In de zomer verbruik je meer koeling maar minder verwarming en verlichting. In de winter is het precies omgekeerd, plus kortere dagen betekenen minder zonne-energie.

Zomer (Zuid-Europa): koelkast verbruikt meer (40-50% compressortijd), geen kachel, minder verlichting. Zonopbrengst hoog (4-6 piekzonuren).

Winter (Noord-Europa): koelkast verbruikt minder, kachel draait 8-12 uur, meer verlichting. Zonopbrengst laag (1-2 piekzonuren).

De Energy Timeline-tool simuleert dit per maand, zodat je kunt zien in welke maanden je een tekort of overschot hebt.

Nu je je dagverbruik kent, vergelijk je dit met je opbrengst uit de drie laadbronnen.

Zon: wattage panelen maal piekzonuren maal 0,8, het systeemrendement waar de calculators mee werken (verlies in de MPPT-regelaar, maximum power point tracking, de kabels en door temperatuur). Voorbeeld: 200Wp maal 4 uur maal 0,8 = 640 Wh/dag.

Dynamo (B2B): amperage maal gemiddelde laadspanning maal rijuren. De dynamo levert niet exact 12V maar circa 14,2-14,4V; reken met 13V als realistisch gemiddelde. Voorbeeld: 30A maal 13V maal 2 uur = 780 Wh/dag.

Walstroom: amperage lader maal spanning maal laaduren. Voorbeeld: 30A maal 12V maal 4 uur = 1440 Wh.

Als je totale dagopbrengst hoger is dan je dagverbruik, zit je goed. Zo niet, moet je meer opwekken, minder verbruiken of een grotere accubank nemen als buffer.

Je accu is geen energiebron maar een buffer. Op dagen dat je meer verbruikt dan opwekt, leef je van de buffer. Op goede dagen vul je hem weer aan.

Vuistregel voor lithium (LiFePO4): je kunt 80% van de capaciteit gebruiken. De nominale spanning is 12,8V (niet 12V). Bij een 200Ah LiFePO4-accu is dat 200 maal 12,8V maal 0,8 = 2048 Wh bruikbaar.

Vuistregel voor loodzuur (AGM, absorbent glass mat, en gel): gebruik maximaal 50%. De nominale spanning is 12V. Bij een 200Ah loodzuur-accu is dat 200 maal 12V maal 0,5 = 1200 Wh bruikbaar.

Hoeveel buffer je nodig hebt, hangt af van het aantal autonomiedagen dat je wilt: het aantal dagen dat je zonder laden kunt. Twee dagen autonomie bij 600 Wh dagverbruik = 1200 Wh buffer nodig.

Let op de donkere-dagenfactor: bij bewolking leveren zonnepanelen vaak slechts 5-10% van hun piekvermogen. Een systeem dat in de zomer perfect draait op zon, kan in de herfst binnen 24 uur plat liggen zonder B2B-lader (battery to battery, een lader tussen startaccu en huishoudaccu) of walstroom. Reken je autonomiedagen altijd zonder zon.

In een energiebalans gaat het om wattuur per dag: hoeveel er in totaal doorheen gaat. Bij het dimensioneren van kabels, zekeringen en de omvormer gaat het om watt op één moment: hoeveel er tegelijk kan lopen. Die twee worden vaak door elkaar gehaald, met twee soorten fouten als gevolg.

Een waterkoker van 2.000 watt die drie minuten aanstaat kost 100 wattuur, minder dan een uur laptop. Voor je energiebalans stelt hij weinig voor. Voor je omvormer, je accukabel en je hoofdzekering is hij juist maatgevend, want die moeten die 2.000 watt aankunnen zonder in te zakken.

Andersom is een koelkast van 45 watt op je omvormer geen enkel probleem, terwijl hij in je dagbalans de grootste post is omdat hij dag en nacht doorgaat.

Maak dus twee lijstjes van dezelfde apparaten. Eén met wattuur per dag voor je accu en je zonnepanelen, en één met het hoogste vermogen dat tegelijk kan lopen voor je omvormer en je kabels.

Een energiebalans die precies uitkomt is een balans zonder marge. Er komt een dag met regen, of twee, en dan bepaalt je accu hoe lang je het volhoudt.

Autonomie is het aantal dagen dat je op de accu alleen kunt draaien, zonder zon en zonder rijden. Reken het zo: bruikbare accucapaciteit gedeeld door je dagverbruik. Bruikbaar is niet hetzelfde als nominaal. Van een loodaccu gebruik je hooguit de helft als je hem wilt laten leven; van lithium-ijzerfosfaat 80 procent, de diepte waarop je een pakket dimensioneert.

Een accu van 200 Ah bij 12 volt is 2.400 wattuur nominaal. Bij lithium met 80 procent houd je 1.920 wattuur over. Verbruik je 800 wattuur per dag, dan is dat 2,4 dagen.

Twee dagen is voor de meeste reizigers krap maar werkbaar, drie dagen is comfortabel, en boven de vier dagen betaal je vooral aan gewicht en geld dat je zelden gebruikt. Wie vaak rijdt kan met minder toe dan wie weken op één plek staat.

Elke energiebalans op papier is een schatting. Je weet niet precies hoe vaak de koelkast aanslaat, hoe lang de waterpomp loopt of hoeveel de omvormer in ruststand trekt. Na de eerste week op reis blijkt het altijd anders.

Een accumonitor met een shunt lost dat op. Zo'n shunt is een weerstandje in de minkabel van je accu waardoor alle stroom loopt, waardoor de monitor weet hoeveel er in en uit gaat en niet hoeft te gokken op basis van spanning alleen. Bij lithium is dat het verschil tussen weten en raden, want de spanning van een lithiumaccu zegt tussen 20 en 90 procent bijna niets over de vulling.

Wat je ermee doet: noteer een week lang de stand aan het eind van de dag. Dat getal is je echte dagverbruik, en daarmee klopt je hele balans opeens wel. Blijkt het hoger dan je dacht, dan weet je nu waar je bijstuurt, en dat is goedkoper dan achteraf een accu erbij kopen.

Vervang halogeen door LED: bespaart 80% verlichting-energie.

Kies een efficiënte koelkast: het verschil tussen merken kan 30-40% zijn bij hetzelfde koelvolume.

Laad apparaten via USB-C PD in plaats van via de omvormer (230V): de omvormer zelf verbruikt 10-30W aan nullast.

Zet de omvormer uit als je hem niet nodig hebt. Veel camper-bouwers laten de omvormer 24/7 aan, wat 250-700 Wh/dag aan nullast kan kosten.

Gebruik een dieselkachel op de laagste stand die comfortabel is: het verschil tussen stand 1 en stand 3 kan 300 Wh/dag schelen in ventilatorverbruik.