Elektra plannen voor je camper: van verbruik tot schema

De eerste keuze is je systeemspanning. De meeste campers gebruiken 12V omdat het eenvoudig is en bijna alle camper-apparaten op 12V werken. Maar bij grotere systemen (boven 200Ah) kan 24V voordeliger zijn: de kabels kunnen dunner en je hebt minder stroomverlies.

12V is de juiste keuze als je een standaard camper bouwt met verlichting, koelkast, USB-laden en een waterpomp. 24V is interessant als je een groot systeem plant met inductiekookplaat, airco of zware elektrische verbruikers.

Kies ook je accutype: lithium (LiFePO4) is lichter, gaat langer mee en levert meer bruikbare capaciteit dan AGM (absorbent glass mat, een gesloten loodaccu) of gel. De hogere aanschafprijs verdien je terug in levensduur.

Maak een lijst van alle elektrische apparaten in je camper. Noteer per apparaat het vermogen (watt) en het geschatte gebruik per dag (uren). Vermenigvuldig deze voor het dagelijks verbruik in wattuur (Wh).

Voorbeeld: ledverlichting (10W x 5 uur = 50Wh), compressorkoelkast (18W gemiddeld x 12 uur draaitijd = 216Wh), waterpomp (60W x 0,5 uur = 30Wh), telefoon laden (10W x 3 uur = 30Wh). Totaal: ongeveer 325Wh per dag.

Let op de koelkast. Op het typeplaatje staat vaak 45W, en zoveel trekt hij ook terwijl de compressor draait. Maar hij draait niet continu; over een etmaal gemeten kom je op ongeveer 18W. Reken je met het piekvermogen, dan zet je je hele accu te groot neer.

Tel 20% op bij je totaal voor kabelverlies, omvormerverlies en onvoorzien gebruik. Dit geeft je een veilige marge.

Elke kabel in je camper moet dik genoeg zijn voor de stroom die erdoorheen loopt. Bij 12V is de stroom veel hoger dan je misschien verwacht: een 100W apparaat trekt ruim 8A bij 12V.

De juiste kabeldoorsnede hangt af van drie factoren: de stroom (ampère), de kabellengte (enkele richting) en het maximaal toelaatbare spanningsverlies (3% is de standaard waar de kabelcalculator mee rekent, 1-2% voor gevoelige apparatuur). Hoe langer de kabel en hoe meer stroom, hoe dikker de kabel moet zijn.

Elke kabel heeft een zekering nodig, zo dicht mogelijk bij de accu (positieve pool). De zekering beschermt de kabel, niet het apparaat. Kies een zekering die past bij de maximale stroom van de kabel, niet bij het verbruik van het apparaat.

Om je accu's op te laden heb je een of meer laadbronnen nodig. De meest voorkomende combinatie is zonnepanelen plus een B2B-lader (battery to battery, laadt tijdens het rijden via de dynamo).

Voor zonnepanelen: deel je dagelijks verbruik door de opbrengst per wattpiek. Onze tools rekenen met de piekzonuren die bij jouw breedtegraad horen. Op 52 graden noorderbreedte, ruwweg Nederland, is dat 5,4 zonuur in juli, 4 in april, 2 in oktober en 0,8 in december. Met 80 procent systeemrendement levert elke wattpiek dan 4,3 Wh in juli, 3,2 Wh in april, 1,6 Wh in oktober en 0,6 Wh in december. Bij 325Wh per dag heb je dus ongeveer 75Wp nodig in juli, 102Wp in april en 203Wp in oktober. Voor december komt er 508Wp uit, en dat getal is meteen de reden waarom vrijwel niemand een Nederlandse winter op zon alleen doorkomt: reken daar op rijden of walstroom.

Een MPPT-laadregelaar (maximum power point tracking, de techniek die het meeste uit een paneel haalt) haalt 20-30% meer energie uit je panelen dan een PWM-regelaar (pulsbreedtemodulatie, de eenvoudige soort laadregelaar). Bij panelen boven 100Wp is MPPT vrijwel altijd de betere keuze.

Overweeg ook walstroom (230V lader) voor als je op een camping staat. Zo heb je drie onafhankelijke laadbronnen.

Met je verbruik, kabels en laadbronnen bepaald, kun je de componenten kiezen:

Accu: kies een capaciteit die minstens 2 dagen verbruik dekt. Bij 325Wh per dag is dat 650Wh. Van een lithiumaccu gebruik je 80 procent, dus je hebt 813Wh nominaal nodig: een accu van 65Ah op 12,8V (832Wh) past daar precies op. Bij AGM of lood gebruik je maar 50 procent, dus daar heb je 1300Wh nodig, oftewel ruim 100Ah.

Omvormer: alleen nodig als je 230V apparaten gebruikt. Kies een zuivere sinus omvormer en dimensioneer op het zwaarste apparaat dat je tegelijk wilt gebruiken.

Zekeringkast: een centraal verdeelpunt voor al je circuits. Gebruik een busbar voor de plus en een voor de min, met individuele zekeringen per circuit.

Schakelaars: een hoofdschakelaar bij de accu en schakelaars per circuit voor gemak en veiligheid.

Voordat je een kabel afknipt, teken je een compleet bedradingsschema. Dit schema toont alle componenten, kabels, zekeringen en aansluitingen. Het is je blauwdruk voor de installatie en onmisbaar als je later een probleem moet opsporen.

Een goed schema bevat: de accu met hoofdzekering, het verdeelpunt (busbar/zekeringkast), alle circuits met kabeldoorsnede en zekeringwaarde, de laadbronnen (zonnepaneel, B2B, walstroom) en eventueel een omvormer.

Bewaar je schema op een veilige plek in de camper. Als je later iets wilt toevoegen of een storing zoekt, is het goud waard.

Een schema op papier wordt pas een installatie als de kabels liggen, en die volgorde is dwingend: alles wat achter een wand of onder een vloer verdwijnt, moet er eerder in dan de betimmering.

Leg daarom eerst alle kabels, ook die van apparaten die je pas volgend jaar koopt. Een lege kabel die je nu meelegt kost een paar euro; dezelfde kabel achteraf kost een dag betimmering uit elkaar halen.

Wat daarbij hoort:

• Kabels door de plaatgaten met een doorvoertule of een stuk slang, want een scherpe plaatrand snijdt op den duur door de isolatie heen
• Elke kabel om de dertig tot vijftig centimeter vastgezet, zodat hij niet meetrilt en schuurt
• Ruime bochten en geen strakke hoeken, en nooit een kabel strak over een rand
• Plus en min samen laten lopen, want een lus tussen beide draden vangt storing

Label elke kabel aan beide uiteinden voordat je hem wegwerkt. Over twee jaar, met een storing en een zaklamp in je hand, is dat het verschil tussen tien minuten en een halve dag.

De laatste stap voor de eerste stroom is een controle die je zonder spanning doet. Een fout die je nu vindt is een correctie; dezelfde fout na het aansluiten is rook.

Loop deze punten langs:

• Meet met de doorbelfunctie van je multimeter of er nergens verbinding is tussen plus en min
• Controleer bij elk apparaat of plus en min niet verwisseld zijn; een omvormer of laadregelaar overleeft dat zelden
• Kijk of elke zekeringhouder de zekering bevat die in je schema staat, en niet de grootste die toevallig paste
• Trek even aan elke kabelschoen; wat loskomt, was niet goed geperst
• Controleer of de massaverbindingen op blank metaal zitten en niet op lak of roest

Sluit daarna de accu aan als laatste, met de hoofdschakelaar uit en de zekeringen erin. Zet de groepen één voor één aan en kijk bij elke groep of er iets warm wordt.

Maak tot slot een foto van je installatie voordat de panelen erop gaan, en bewaar je schema. Dat is voor jezelf bij een storing, en voor een koper of een keurmeester het bewijs dat er nagedacht is.